Następny: Rozmieszczenie galaktyk w przestrzeni
Wyżej: Wszechświat galaktyk
Poprzedni: Klasyfikacja galaktyk
Uwaga: są to metody przybliżone, typowa dokładność 20-30%.
- Meteoda cefeid
Skuteczna jedynie dla bliższych galaktyk. W bardziej odległych nie
widać już cefeid.
- Metoda supernowych
Jasność supernowych jest porównywalna z jasnością całej galaktyki,
więc można ją stosować dalej, niż metodę cefeid. Zakłada się, że
pewien typ supernowych osiąga w czasie maksiumum zawsze tę samą
jasność absolutną. Mierząc ich jasność widomą można wyznaczyć
odległość do galaktyki, w której wybuchła supernowa.
- Metoda dyspersji prędkości
Obserwując widma galaktyk widzimy łączny obraz widm wszystkich jej
gwiazd. Ponieważ poszczególne gwiazdy krążą one po orbitach wokół
środka galaktyki, linie w widmie galaktyki są poszerzone. Poszerzenie
to jest zależne od rozrzutu (dyspersji) prędkości gwiazd. Ponieważ w
masywniejszych galaktykach prędkości orbitalne gwiazd zawarte są w
większym zakresie, niż w galaktykach mniej masywnych, dyspersja
prędkości skorelowana jest z masą galaktyki. Z kolei masa galaktyki
związana jest z jej jasnością absolutną (masywniejsze galaktyki
zawieraja więcej gwiazd). Istnieje zatem korelacja między jasnością
absolutna galaktyki
, a dyspersją prędkości
zawartych
w niej gwiazd. Ilościowo opisują ją zależności:
Dyspersję prędkości można wyznaczać z poszerzenia linii w widmach
galaktyk lub -- na falach radiowych -- mierząc poszerzenie linii
21 cm, na której promieniują obłoki neutralnego wodoru H I.
- Prawo Hubble'a
Obserwując przesunięcia linii w widmach galaktyk, Hubble wykrył ich
związek z odległością:
gdzie
-- długość fali,
-- odległość w Mps.
Tłumacząc przesunięcia linii efektem Dopplera, Hubble sformułował
prawo Hubble'a: galaktyki oddalają się od nas z prędkościami
proporcjonalnymi do odległości. Związek ten zapisuje się w postaci:
 |
(4.3) |
gdzie
to stała Hubble'a, równa ok.
. Prawo Hubble'a stosuje się do wyznaczania
odległości najdalszych galaktyk, dla których jesteśmy w stanie uzyskać
widma.
Następny: Rozmieszczenie galaktyk w przestrzeni
Wyżej: Wszechświat galaktyk
Poprzedni: Klasyfikacja galaktyk
Tomasz Kwiatkowski
2000-06-09